ประวัติศาลจังหวัดสงขลา

เดิมศาลจังหวัดสงขลา คือ ศาลมณฑลนครศรีธรรมราช เนื่องจากขณะที่จัดตั้งศาลยุติธรรมแบบใหม่ขึ้นตามหัวเมืองต่าง ๆ นั้น การปกครองส่วนภูมิภาค
ในสมัยนั้นใช้ระบบเทศาภิบาล แบ่งเขตปกครองออกเป็นมณฑลเมือง อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน พระธรรมนูญศาลหัวเมือง ร.ศ.116 (พ.ศ.2439)
ซึ่งกำหนด รูปแบบของศาลที่จะตั้งขึ้น บัญญัติให้มีศาลยุติธรรมในหัวเมืองเป็น 3 ชั้น คือศาลมณฑล ศาลเมืองและศาลแขวงเพื่อให้สอดคล้องกับ
แบบการปกครองดังกล่าว และได้จัดตั้งศาลมณฑลขึ้นมณฑลละ 1 ศาล ณ เมืองอันเป็นที่ตั้งศาลาว่าการมณฑล และโดยที่มณฑลนครศรีธรรมราช
มีศาลาว่าการมณฑลอยู่ที่จังหวัดสงขลา ศาลมณฑลนครศรีธรรมราชจึงตั้งขึ้นที่จังหวัดสงขลาเปิดทำการเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ ร.ศ.116 มีพระยา
พิทักษ์เทพธานีเป็นอธิบดีผู้พิพากษา ศาลมณฑลนครศรีธรรมราชคนแรกโดยใช้ที่ทำการร่วมกับที่ว่าการมณฑล ณ จวนเมืองเก่า ซึ่งเป็นตึกแบบจีน
(ปัจจุบันเป็นที่ทำการโทรศัพท์กลางและร้านค้า) ศาลยุติธรรมที่ตั้งขึ้นใหม่นี้ในกาลต่อมาได้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงหลายครั้ง กล่าวโดยสรุปก็คือ
ยกเลิกอำนาจศาลมณฑลในการพิจารณาพิพากษาความอุทธรณ์จากศาลต่ำ ในมณฑลนั้น ให้อุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์ในกรุงเทพมหานคร ต่อมาได้
มีประกาศ กระทรวงมหาดไทย ให้เปลี่ยนคำว่า “เมือง” เป็น “จังหวัด” ให้เรียก “ผู้ว่าราชการเมือง” เป็น “ผู้ว่าราชการจังหวัด” กระทรวงยุติธรรมจึงได้
ีประกาศลงวันที่ 15 มิถุนายน 2459 ให้เปลี่ยนคำว่า “ศาลเมือง” เป็น “ศาลจังหวัด”เพื่อให้สอดคล้องกัน โดยให้คงมีอำนาจ พิจารณาพิพากษาอย่างเดิม
และต่อมาพระธรรมนูญศาล ยุติธรรมแก้ไขเพิ่มเติมพุทธศักราช 2473 ได้แก้ไของค์คณะของศาลจังหวัดเป็นว่า จะต้องมีผู้พิพากษาสองนายจึงจะเป็น
องค์คณะที่จะพิจารณาพิพากษาอรรถคดีได้เต็มตามกฎหมาย จากบทบัญญัติดังกล่าวทำให้ศาลจังหวัดมีอำนาจพิจารณา พิพากษาคดีทั้งปวงในเขต
จังหวัดนั้นได้ทุกบทกฎหมาย และทำให้ศาลมณฑลคงมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีเฉพาะภายในเขตจังหวัดอันเป็นที่ตั้งศาลมณฑลไป โดยปริยาย
ศาลมณฑลและศาลจังหวัดจึงมีอำนาจในการพิจารณาพิพากษาคดี ได้เท่ากัน ดังนั้นเมื่อมีการยุบเลิกมณฑลใน พ.ศ. 2476 ดังกล่าวมาข้างต้นการ
เปลี่ยนฐานะจาก “ศาลมณฑลนครศรีธรรมราช” เป็น “ศาลจังหวัดสงขลา” จึงเท่ากับเป็นการเปลี่ยนชื่อเรียก เพราะตามกฎหมายยังคงมีอำนาจหน้าที่
ี่อย่างเดิม ทุกประการ ต่อมาที่ทำการคับแคบ ไม่สามารถขยายต่อเติมได้เพราะอยู่ติดกับเรือนจำสงขลา ทั้งตัวอาคารที่ทำการสร้างมานานชำรุดทรุด
โทรม จึงมีโครงการจะย้าย ที่ทำการศาลแห่งใหม่ ตั้งแต่ พ.ศ. 2471จนกระทั่ง พ.ศ. 2477 หลวงจำรูญ เนติศาสตร์ ดำรงตำแหน่งข้าหลวงยุติธรรมภาค
ใต้ จึงเลือก ที่ดินทางทิศตะวันออกของ วัดสระเกษ เนื้อที่ประมาณ 10 ไร่ เป็นที่สร้างศาลแห่งใหม่ โดยได้ทำการฝังรากเมื่อวันที่ 14 มีนาคม 2479
เริ่มก่อสร้าง ในเดือนเมษายน 2480 เสร็จเรียบร้อย เมื่อ วันที่ 21 พฤษภาคม 2484 ทำพิธีเปิดอาคารที่ทำการศาลใหม่เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2484
โดยพระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ ประธานศาลฎีกา ในขณะนั้น (ปัจจุบันนี้ใช้เป็นที่ทำการศาลแขวงสงขลา)